بیرون زدگی دیسک کمر + درمان دیسک کمر با فیزیوتراپی

بیرون زدگی دیسک کمر چیست؟

بیرون زدگی دیسک کمر که به آن فتق دیسک کمری یا  Herniated lumbar disc هم گفته می‌شود، یک وضعیت پزشکی است که در آن هسته‌ ژلاتینی دیسک بین مهره‌ ای از محل طبیعی خود بیرون میزند یا برآمده می‌شود و ممکن است به اعصاب مجاور فشار وارد کند.

آناتومی دیسک بین ‌مهره‌ای و روند بیرون ‌زدگی

دیسک بین ‌مهره ‌ای مانند بالشتکی در بین مهره ‌هاست که فشار و ضربه را جذب می‌کند و اجازه حرکت انعطاف ‌پذیر ستون فقرات را می‌دهد. دیسک شامل هسته ژلاتینی نرم و حلقه فیبری محکم است و از طریق صفحات انتهایی مهره‌ها به مهره‌های ستون فقرات متصل می‌شود و تغذیه می‌رسانند.

بیرون‌زدگی دیسک زمانی رخ می‌دهد که هسته از حلقه فیبری بیرون بزند و ممکن است باعث درد و فشار روی عصب‌ها شود. روند بیرون‌زدگی دیسک:

1.   برآمدگی اولیه دیسک: حلقه ضعیف شده و هسته فشار وارد می‌کند، درد خفیف یا بدون علامت.
2. پارگی جزئی حلقه فیبری: بخشی از هسته بیرون می‌زند، درد تیرکشنده و بی‌حسی پا ممکن است ظاهر شود.
3. بیرون زدگی کامل: هسته کاملا بیرون میزند، فشار روی عصب شدید، درد و ضعف عضلانی.
4. بیرون زدگی جداشده: هسته کاملاً از دیسک جدا شده، درد شدید و نیاز به جراحی.

 علل و ریسک ‌فاکتورهای بیرون زدگی دیسک کمر

علل و ریسک ‌فاکتورهای بیرون زدن دیسک کمر شامل ترکیبی از فشارهای مکانیکی، عوامل ژنتیکی، سن، سبک زندگی و روش صحیح یا ناصحیح حرکات بدن هستند. این عوامل می‌توانند به تدریج حلقه فیبری دیسک را ضعیف کنند و هسته ژلاتینی را به بیرون هدایت کنند. شناخت هر عامل به پیشگیری و درمان موثر کمک می‌کند.

فشارهای مکانیکی

بلند کردن اجسام سنگین، حرکات ناگهانی یا چرخشی کمر و کارهای تکراری که فشار روی ستون فقرات وارد می‌کنند می‌توانند باعث ترک یا پارگی حلقه فیبری شوند. حتی فشارهای روزمره مثل خم شدن مکرر بدون تکنیک صحیح می‌تواند دیسک را آسیب‌پذیر کند. این فشارها به تدریج ساختار دیسک را ضعیف می کند و خطر بیرون زدگی دیسک کمر را افزایش می‌دهند.

ژنتیک

برخی افراد به دلیل عوامل ارثی ساختار دیسک‌ها یا قدرت بافت همبند ضعیفتری دارند و بیشتر در معرض دیسک بیرون زده هستند. سابقه خانوادگی دیسک کمر یا فتق دیسک کمری می‌تواند ریسک ابتلا را افزایش دهد. این عامل همراه با دیگر عوامل محیطی باعث آسیب سریعتر دیسک می‌شود.

سن

با افزایش سن، دیسک‌ها آب و انعطاف خود را از دست می‌دهند و حلقه فیبری ضعیف‌ می‌شود. این تغییرات طبیعی باعث می‌شود دیسک‌ها بیشتر در معرض بیرون زدگی دیسک کمر قرار گیرند. بنابراین افراد میانسال و سالمند بیشترین ریسک ابتلا را دارند.

تحرک کم

نشستن طولانی مدت و فعالیت کم باعث ضعف عضلات نگهدارنده ستون فقرات می‌شود و فشار بیشتری روی دیسک‌ها وارد می‌کند. ضعف عضلات کمر و شکم باعث می‌شود دیسک‌ها نتوانند ضربه‌ها و فشارها را به خوبی تحمل کنند. این وضعیت به مرور باعث آسیب و بیرون زدگی دیسک کمر می‌شود.

کشش نامناسب

خم شدن، چرخش یا بلند کردن اجسام بدون تکنیک صحیح فشار غیرطبیعی روی دیسک‌ها وارد می‌کند. تکرار این حرکات باعث ایجاد پارگی جزئی در حلقه فیبری و شروع بیرون زدگی دیسک کمر می‌شود. رعایت حرکات صحیح و ارگونومی مناسب نقش پیشگیری مهمی دارد.

علائم بیرون‌زدگی دیسک و ارتباط با فیزیوتراپی

علائم بیرون زدگی دیسک کمر ناشی از فشار هسته دیسک بر ریشه‌های عصبی هستند و هر علامت می‌تواند راهنمایی برای انتخاب روش‌های فیزیوتراپی برای دیسک کمر باشد.

1.   درد تیرکشنده به ساق یا پا: فشار هسته دیسک روی عصب سیاتیک باعث درد تیرکشنده از کمر به پا می‌شود. فیزیوتراپی دیسک کمر می‌تواند با کشش ستون فقرات و اصلاح وضعیت بدن، فشار روی عصب را کاهش دهد و درد را کم کند.
2. ضعف عضلانی: بیرون زدگی دیسک کمر باعث ضعف عضلات پا می‌شود. فیزیوتراپی برای دیسک کمر می‌تواند با تمرینات تقویتی عضلات پایین ‌تنه و کمر، عملکرد عضلات را حفظ کند و از پیشرفت ضعف جلوگیری کند.
3. بی‌حسی و سوزن‌سوزن شدن: فشار روی ریشه عصبی باعث کاهش حس در پا یا ساق می‌شود. فیزیوتراپی برای دیسک کمر با تمرینات حس‌محور و حرکات کنترل‌شده، تحریک عصبی و گردش خون را بهبود دهد و حس ناحیه را تقویت کند.
4. تشدید علائم با نشستن یا خم شدن: افزایش فشار روی دیسک هنگام نشستن یا خم شدن طولانی، علائم را بدتر می‌کند. فیزیوتراپی دیسک کمر با آموزش وضعیت صحیح بدن و تمرینات کششی و تقویتی، فشار روی دیسک را کاهش دهد و تحمل فعالیت‌های روزمره را افزایش دهد.

انتخاب مرکز معتبر با تجهیزات پیشرفته و بروز و متخصصان باتجربه به روند فیزیوتراپی برای دیسک کمر بسیار کمک کننده است و کلینیک دکتر کمالی حکیم از جمله مرکزهای فیزیوتراپی معتبرست که به آموزش وضعیت صحیح بدن، تمرینات تقویتی و پیشگیری توجه دارد تا علاوه بر درمان، ریسک عود دیسک کاهش یابد. انتخاب این کلینیک برای افرادی که به دنبال درمان تخصصی و جامع هستند بسیار مناسب است.

تشخیص بیرون زدگی دیسک کمر

تشخیص بیرون زدگی دیسک کمر با ترکیبی از شرح حال، معاینه بالینی و تصویربرداری پزشکی انجام می‌شود. پزشک ابتدا علائم بیمار مانند درد تیرکشنده به پا، ضعف، بی‌حسی یا تشدید علائم با خم شدن و نشستن را بررسی می‌کند و معاینه عصبی انجام می‌دهد تا نقاط ضعف عضلانی، رفلکس‌ها و حس بیمار ارزیابی شود.

برای تأیید تشخیص و تعیین محل و شدت بیرون‌زدگی دیسک، ام‌آر‌آی (MRI) مهم‌ترین ابزار است. ام‌آر‌آی تصاویر واضحی از بافت نرم، دیسک‌ها و ریشه‌های عصبی ارائه می‌دهد و می‌تواند نوع و شدت دیسک بیرون زده را نشان دهد.

اگر بیمار نتواند MRI انجام دهد یا اطلاعات تکمیلی لازم باشد تصویربرداری با سی‌تی اسکن یا میلوگرافی انجام می شود. همچنین اشعه ایکس معمولی می‌تواند برای بررسی ساختار استخوان‌ها و رد علل دیگر درد کمر استفاده شود، اما دیسک و فشار روی عصب را نشان نمی‌دهد.

فیزیوتراپی چیست و چگونه برای بیرون‌زدگی دیسک کمر به کار می‌رود؟

فیزیوتراپی شاخه‌ای از توان‌بخشی است که با استفاده از تمرینات حرکتی، کشش، تقویت عضلات، آموزش وضعیت صحیح بدن و روش‌های فیزیکی به بهبود عملکرد بدن، کاهش درد و افزایش انعطاف‌پذیری کمک می‌کند. هدف فیزیوتراپی برای بیرون‌زدگی دیسک کمر کاهش فشار روی دیسک و ریشه‌های عصبی، تقویت عضلات حمایت ‌کننده ستون فقرات و پیشگیری از پیشرفت آسیب است.

برای بیرون‌زدگی دیسک کمر، فیزیوتراپی شامل چند بخش است:

1.   تمرینات کششی و ملایم برای کاهش فشار روی دیسک و افزایش انعطاف ستون فقرات.
2. تمرینات تقویتی برای عضلات کمر، شکم و پایین‌تنه تا ستون فقرات بهتر حمایت شود و فشار روی دیسک کاهش یابد.
3. آموزش وضعیت صحیح بدن و نحوه بلند کردن اجسام، نشستن و خم شدن تا فشارهای روزمره روی دیسک کاهش پیدا کند.
4. روش‌های کمکی مانند گرما، سرما، اولتراسوند یا تحریک الکتریکی ممکن است برای کاهش درد و التهاب به کار گرفته شوند.

فیزیوتراپی معمولا در موارد خفیف تا متوسط مؤثر است و می‌تواند جلوی نیاز به جراحی را بگیرد، البته در بیرون ‌زدگی شدید که فشار عصبی زیاد باشد، گاهی جراحی لازم است و فیزیوتراپی بعد از عمل هم نقش مهمی در بازتوانی دارد.

اهداف فیزیوتراپی برای دیسک کمر

اهداف فیزیوتراپی برای دیسک کمر شامل مواردی است که به کاهش فشار روی دیسک، بهبود عملکرد ستون فقرات و پیشگیری از پیشرفت آسیب کمک می‌کنند.

1.   فیزیوتراپی با استفاده از تمرینات کششی، تکنیک‌های کاهش فشار روی دیسک، گرما یا سرما و روش‌های فیزیکی مانند اولتراسوند یا تحریک الکتریکی، درد کمری و تیرکشنده به پا را کاهش می‌دهد.
2. تمرینات تقویتی مخصوص عضلات کمر، شکم و پایین‌تنه باعث حمایت بهتر ستون فقرات می‌شود و فشار روی دیسک‌ها را کاهش می‌دهد، همچنین از ضعف عضلانی ناشی از آسیب دیسک جلوگیری می‌کند.
3. آموزش نحوه صحیح نشستن، ایستادن، خم شدن و بلند کردن اجسام به کاهش فشارهای روزمره روی دیسک کمک می‌کند و خطر تشدید بیرون‌زدگی یا ایجاد آسیب جدید را کاهش می‌دهد.

 آیا بیرون زدگی دیسک کمر با فیزیوتراپی درمان می شود؟

بیرون‌ زدگی دیسک کمر در بسیاری از موارد خفیف تا متوسط می‌تواند با فیزیوتراپی کنترل و بهبود یابد، ولی درمان بیرون زدگی دیسک کمر بطور کامل بستگی به شدت بیرون‌ زدگی و فشار روی عصب دارد.

فیزیوتراپی می‌تواند درد را کاهش دهد، عضلات حمایت‌کننده ستون فقرات را تقویت کند، انعطاف‌پذیری ستون فقرات را افزایش دهد و از پیشرفت آسیب جلوگیری کند.

با این حال، اگر بیرون‌زدگی شدید باشد و فشار زیادی روی ریشه عصبی ایجاد کند که باعث ضعف شدید، بی‌حسی گسترده یا اختلال عملکرد عضلات شود، فیزیوتراپی به تنهایی کافی نیست و جراحی ممکن است لازم شود. در چنین مواردی فیزیوتراپی بعد از عمل نیز نقش مهمی در بازتوانی و پیشگیری از آسیب‌های بعدی دارد.

بر اساس گزارش وب‌سایت معتبر Johns Hopkins Medicine:

“In many cases, herniated discs can be treated without surgery. Physical therapy, stretching, and exercise are important parts of the recovery process.”
(در بسیاری از موارد، بیرون‌زدگی دیسک بدون نیاز به جراحی درمان می‌شود. فیزیوتراپی، حرکات کششی و تمرینات منظم بخش مهمی از روند بهبودی هستند.)

این دیدگاه علمی نشان می‌دهد که درمان‌های غیرجراحی مانند فیزیوتراپی و تمرینات اصلاحی نه‌تنها موجب کاهش درد و التهاب می‌شوند، بلکه در تقویت عضلات مرکزی و جلوگیری از عود مجدد بیرون‌زدگی دیسک نقش کلیدی دارند.

تکنیک‌ها و روش‌های رایج درمان بیرون زدگی دیسک کمر

تکنیک‌ها و روش‌های درمان بیرون زدگی دیسک کمر شامل درمان غیرجراحی دیسک، فیزیکی و توانبخشی هستند که هدفشان کاهش درد، بهبود عملکرد ستون فقرات و تقویت عضلات است. این روش ها بسته به شدت آسیب و وضعیت بیمار می‌توانند به صورت ترکیبی به کار روند. انتخاب مناسب هر روش توسط پزشک یا فیزیوتراپیست تعیین می‌شود.

1.   لیزر: درمان با لیزر پرتوان کمر باعث کاهش التهاب و درد در ناحیه آسیب‌دیده می‌شود و جریان خون موضعی را افزایش می‌دهد. این روش غیرتهاجمی است و برای کاهش درد کوتاه‌مدت استفاده می‌شود.
2. اولتراسوند: امواج صوتی با فرکانس بالا به عمق بافت‌های ستون فقرات نفوذ می‌کنند و باعث کاهش درد، شل شدن عضلات و بهبود گردش خون می‌شوند. این روش در جلسات کوتاه و ترکیبی با تمرینات فیزیوتراپی انجام می‌شود.
3. کشش: کشش ستون فقرات فشار روی دیسک و ریشه‌های عصبی را کاهش می‌دهد و انعطاف‌پذیری ستون فقرات را افزایش می‌دهد. این تکنیک می‌تواند به شکل دستی یا با دستگاه انجام شود و باید تحت نظر متخصص باشد.
4. تمرینات فعال و منفعل: تمرینات فعال شامل حرکت و تقویت عضلات توسط خود بیمار است و تمرینات منفعل با کمک فیزیوتراپیست انجام می‌شود. هدف این تمرینات افزایش قدرت، انعطاف و کاهش فشار روی دیسک است.
5. ترکشن: با کشش کنترل‌شده ستون فقرات، فشار روی دیسک‌ها کاهش می یابد و فضای بین مهره‌ها افزایش می‌یابد. ترکشن ستون فقرات برای کاهش فشار روی ریشه‌های عصبی و تسکین درد مفید است.
6. فیزیوتراپی: شامل ترکیبی از تمرینات کششی و تمرینات تقویتی ستون فقرات کمری، اصلاح وضعیت بدن، روش‌های فیزیکی و آموزش فعالیت ‌های روزمره است. هدف کاهش درد، بهبود عملکرد و پیشگیری از آسیب‌ های بعدی است.
7. درمان خانگی: شامل کمپرس گرم یا سرد، استراحت کوتاه، استفاده از بالشتک حمایتی و اصلاح نحوه نشستن و ایستادن است. این روش‌ها می‌توانند علائم خفیف را کاهش دهند و همراه فیزیوتراپی اثرگذار باشند.
8. طب سنتی: استفاده از ماساژ، روغن‌های گیاهی، گیاهان دارویی و درمان‌های سنتی موضعی برای کاهش درد و التهاب انجام می‌شود. باید با احتیاط و تحت نظر متخصص طب سنتی استفاده شود.
9. بهترین ورزش: ورزش‌های سبک مانند شنا، پیلاتس و حرکات کششی کم فشار برای تقویت عضلات کمر و شکم و افزایش انعطاف ستون فقرات مناسب هستند. این ورزش‌ها به کاهش درد و پیشگیری از پیشرفت آسیب کمک می‌کنند.
10. استراحت: استراحت کوتاه و محدود برای کاهش فشار و التهاب مفید است، اما استراحت طولانی می‌تواند باعث ضعف عضلات و بدتر شدن علائم شود.
11. پیاده ‌روی: راه رفتن سبک باعث افزایش گردش خون، تقویت عضلات کمر و شکم و کاهش سفتی ستون فقرات می‌شود. این فعالیت کم‌ فشار یکی از روش‌های ساده و موثر توان‌بخشی است.

مدت زمان ترمیم بیرون زدگی دیسک کمر

مدت زمان ترمیم بیرون زدگی دیسک کمر به شدت آسیب، محل دیسک، سن و وضعیت عمومی بیمار و نوع درمان بستگی دارد. در بسیاری از موارد خفیف تا متوسط، بهبود با درمان غیرجراحی و فیزیوتراپی بین ۴ تا ۱۲ هفته رخ می‌دهد، به شرطی که بیمار به توصیه‌های پزشک و فیزیوتراپیست عمل کند.

اگر بیرون‌زدگی دیسک شدید باشد و فشار زیادی روی عصب‌ها ایجاد کند، ترمیم کامل بدون جراحی ممکن است طولانی‌ باشد یا نیاز به عمل جراحی داشته باشد، که پس از جراحی هم دوره بازتوانی ممکن است ۶ تا ۱۲ هفته طول بکشد.

راه های پیشگیری و نکات سبک زندگی برای بیرون زدگی دیسک کمر

راه‌های پیشگیری از بیرون ‌زدگی دیسک کمر و نکات سبک زندگی بر کاهش فشار روی دیسک‌ها، تقویت عضلات حمایت ‌کننده ستون فقرات و حفظ انعطاف ‌پذیری تمرکز دارند.

1.   هنگام نشستن، ایستادن، بلند کردن اجسام و خم شدن، ستون فقرات را در حالت طبیعی نگه دارید تا فشار غیرضروری روی دیسک‌ها وارد نشود.
2. تقویت عضلات کمر، شکم و پایین‌تنه و انجام حرکات کششی منظم باعث حمایت بهتر ستون فقرات و کاهش فشار روی دیسک‌ها می‌شود.
3. پیاده‌روی، شنا، دوچرخه‌سواری و ورزش‌های کم‌فشار به گردش خون بهتر و حفظ انعطاف‌پذیری ستون فقرات کمک می‌کنند.
4. هنگام بلند کردن اجسام سنگین، زانوها را خم کنید و از عضلات پا کمک بگیرید، نه کمر.
5. اضافه وزن فشار روی دیسک‌ها را افزایش می‌دهد؛ حفظ وزن سالم به کاهش خطر بیرون‌زدگی کمک می‌کند.
6. استراحت کوتاه برای کاهش فشار مفید است، اما استراحت طولانی باعث ضعف عضلات و تشدید مشکل می‌شود.
7. تشک مناسب، صندلی ارگونومیک و کفش راحت می‌تواند فشار روی ستون فقرات را کاهش دهد.
8. سیگار و برخی مواد باعث کاهش جریان خون و تغذیه دیسک‌ها می‌شوند و روند فرسایش دیسک را تسریع می‌کنند.

این نکات سبک زندگی، همراه با تمرینات منظم و آگاهی از حرکات روزمره، می‌تواند به پیشگیری از بیرون زدگی دیسک کمر و کاهش خطر عود کمک کند.

چرا کلینیک دکتر حکیم را انتخاب کنیم؟

انتخاب یک کلینیک برای درمان بیرون‌زدگی دیسک کمر بسیار مهم است. در ادامه توضیح می‌دهم چرا ممکن است بخواهید به کلینیک تخصصی ارتوپدی و پاپزشکی حکیم مراجعه کنید:

تیم درمانی دارای تجربه و سابقه تخصصی در درمان مشکلات دیسک، ستون فقرات و آسیب‌های نخاعی، کلینیک مجهز به دستگاه‌های ترکشن، اولتراسوند، لیزر درمانی و سایر تجهیزات فیزیوتراپی پیشرفته می باشد، تعداد جلسات فیزیوتراپی و روش‌های درمانی متناسب با شدت بیرون‌زدگی تعیین می‌شود.

اگر شما هم درگیر دیسک بیرون زده هستید و نیاز به فیزیوتراپی برای درمان تخصصی هستید هم ‌اکنون می‌توانید نوبت مشاوره حضوری یا آنلاین رزرو کنید. با رزرو نوبت از فرم زیر، کارشناسان ما شما را راهنمایی می‌کنند و زمان مناسب جلسات فیزیوتراپی یا ارزیابی اولیه را تعیین می‌کنند.